Czy Trolltunga jest niebezpieczna? Wypadki, akcje ratunkowe i jak zachować bezpieczeństwo
Trolltunga nie jest szczególnie niebezpieczna dla sprawnego, dobrze wyposażonego turysty, który idzie latem i zawraca przy złej pogodzie, ale to poważny dzień w górach, a niebezpieczeństwo czai się zwykle gdzie indziej, niż ludzie się spodziewają. Na krawędzi nie ma barierki, a w 2015 roku młoda Australijka zginęła po upadku z występu; uważa się, że był to pierwszy odnotowany śmiertelny upadek w tym miejscu. Mimo to zdecydowana większość akcji ratunkowych nie ma nic wspólnego z urwiskiem. Zdarzają się na długim szlaku: dotyczą turystów, którzy nie doceniają trasy 20–27 km tam i z powrotem, tracą siły, gubią się we mgle, skręcają kostkę albo wychładzają się w drodze w dół.
Liczby bardzo się poprawiły. W 2016 roku przeprowadzono 42 akcje ratunkowe. Po zbudowaniu w tym samym roku dwóch schronów ratunkowych i wprowadzeniu na szlak strażników górskich w 2017 roku liczba spadła do 21 w 2017 roku i do 12 latem 2018 roku, jak podało NRK. Ten poradnik wyjaśnia, gdzie leżą prawdziwe zagrożenia, co się zmieniło na szlaku i jakie kilka decyzji sprawi, że nie trafisz do statystyk.
Krótka odpowiedź
- Występ: brak barierki, około 700 metrów w dół do jeziora i jeden odnotowany śmiertelny upadek. Trzymaj się z dala od krawędzi, a ryzyko jest niewielkie.
- Wędrówka: prawdziwe zagrożenie. Ma kategorię „bardzo wymagająca”, najwyższą w norweskiej skali, bo liczy ponad 20 km.
- Pogoda: czynnik decydujący. Trolltunga AS mówi, by nigdy nie iść przy silnym wietrze, ulewnym deszczu ani we mgle.
- Pora roku: od 1 czerwca do 30 września doświadczeni turyści mogą iść sami; przez resztę roku idź z przewodnikiem.
- Pomoc: latem strażnicy górscy, trzy schrony ratunkowe i numer 112. Pomoc służb ratunkowych w Norwegii nic nie kosztuje.
Co pokazują dane
Trolltunga bardzo szybko zmieniła się z lokalnego spaceru w światowej sławy wędrówkę. Trolltunga AS liczy 800 odwiedzających w 2010 roku i 87 000 w 2018 roku, a dziś podaje około 80 000 rocznie. W 2024 roku aż 86 procent odwiedzających stanowili podróżni z zagranicy, dla wielu z nich była to pierwsza długa wędrówka w norweskich górach. Jednego dnia w lipcu 2017 roku rekordowe 1839 osób przeszło przez Gryteskaret w drodze na występ, jak podała agencja prasowa NTB w relacji opublikowanej przez Haugesunds Avis.
Ten wzrost przyniósł akcje ratunkowe. Trolltunga AS pisze, że wielu turystów było dawniej źle przygotowanych: niektórzy byli nieodpowiednio ubrani, mieli za mało jedzenia i wody i kompletnie opadali z sił.
| Rok | Akcje ratunkowe | Źródło |
|---|---|---|
| 2016 | 42 | Trolltunga AS, NRK |
| 2017 | 21 | NRK |
| 2018 (lato) | 12, w tym siedem z użyciem śmigłowca | NRK |
Od tamtej pory, jak podaje Trolltunga AS, liczba akcji ratunkowych drastycznie spadła. Najczęstszy uraz to skręcona kostka.
Występ: na czym naprawdę polega niebezpieczeństwo
Skalny język wystaje około 700 metrów nad jeziorem Ringedalsvatnet. Nie ma barierki: to celowa decyzja, by nie szpecić naturalnego piękna urwiska. Cztery żelazne stopnie z prętów zbrojeniowych ułatwiają zejście na sam język, a skała jest na tyle szeroka, że można na niej wygodnie stać.
Jedyny odnotowany śmiertelny upadek zdarzył się 5 września 2015 roku, gdy 24-letnia australijska studentka z wymiany spadła, pozując do zdjęcia. BBC zwracało wtedy uwagę, że urwisko, które co roku odwiedzają tysiące turystów, nie ma barierki ochronnej, a amatorzy mocnych wrażeń pozowali na samej krawędzi, niektórzy podskakując. Wiele krążących w sieci zdjęć ludzi zwisających z końca występu lub stojących na nim na rękach jest, jak zauważa Wikipedia, najczęściej przerobionych.
Zasady są tu proste, a Trolltunga AS wyraża je bez ogródek: zawsze trzymaj się co najmniej kawałek od krawędzi urwiska, bo upadek byłby śmiertelny. Pod koniec szlak się zwęża i trzeba bardzo uważać na wysoką przepaść. W deszczu mokra skała bywa śliska. Jeśli masz lęk wysokości, nie musisz w ogóle wychodzić na język: zdjęcie zrobione z boku, z występem w tle, jest równie dobre. Poradnik fotograficzny o Trolltundze wyjaśnia, jak je zrobić.
Szlak: tu odbywa się większość akcji ratunkowych
Najjaśniej podsumowuje to Wikipedia: w niektórych latach przeprowadzano do 40 akcji ratunkowych, przeważnie nie z powodu niebezpiecznego urwiska, lecz z powodu wymagającej drogi powrotnej. Ludzie gubią się we mgle, odnoszą obrażenia po drodze albo nie mają wytrzymałości na tak długi dzień.
Szlak na Trolltungę jest dobrze utrzymany, solidny i wyraźnie oznakowany. Trudny jest przez długość i przebieg dnia:
- Dwa strome podejścia na początku. Podejście na przełęcz Gryteskaret uchodzi za jeden z najbardziej męczących odcinków wędrówki, a po nim przychodzi Trombeskar.
- Długi, odsłonięty płaskowyż. Gdy już na nim jesteś, na wysokości około 900 metrów, główne podejścia masz za sobą, ale teren wciąż ma wiele podejść i zejść, a przed wiatrem nie ma osłony.
- Rzeki i późny śnieg. Endåen i inne koryta rzeczne przekraczaj po mostkach, niezależnie od tego, czy wyglądają na suche. Śnieg może leżeć do końca czerwca.
- Powrót. Droga powrotna zajmuje mniej czasu, ale przychodzi pod koniec długiego dnia. Wiele wypadków zdarza się w drodze w dół, gdy turyści są zmęczeni.
Kierownik Trolltunga AS powiedział NRK w 2018 roku, że większość akcji ratunkowych dotyczy turystów, którym po prostu zabrakło sił. Strażnik cytowany przez Haugesunds Avis ujął to tak samo: większość osób, którym pomagają, nie doceniła wędrówki i jest kompletnie wyczerpana. Poradnik o wędrówce na Trolltungę opisuje trasę odcinek po odcinku, z czasami przejścia.
Pogoda: ryzyko, które widać z daleka
Trolltunga AS powtarza jedną zasadę na każdej stronie: nigdy nie idź na Trolltungę przy silnym wietrze, ulewnym deszczu ani we mgle i pamiętaj, że w górach zawsze jest zimniej niż na dole przy fiordzie. Dodaje, że co roku prowadzone są akcje ratunkowe na rzecz turystów, którzy byli źle wyposażeni lub niedostatecznie przygotowani.
- Mgła to klasyczna przyczyna gubienia się na otwartym płaskowyżu, gdzie jest niewiele punktów orientacyjnych.
- Wiatr sprawia, że łagodny dzień robi się zimny, a odsłonięty występ nieprzyjemny. Trolltunga Active zauważa, że temperatura potrafi zmylić, bo to wiatr w dużej mierze decyduje o tym, jak zimno się czujesz.
- Deszcz sprawia, że skała robi się śliska, i przemacza każdego, kto ma na sobie bawełnę.
- Słońce też jest zagrożeniem: nawet przy chłodnym wietrze możesz się poparzyć i nie zauważyć tego, dopóki nie jest za późno.
Sprawdź prognozę wieczorem przed wędrówką i rano w dniu wyjścia, a o warunkach na szlaku czytaj na stronie Trolltunga Trail Information na Facebooku. Jeśli prognoza jest zła, przełóż dzień; jeśli pogoda się psuje po drodze, zawróć. Poradnik o pogodzie szczegółowo omawia poszczególne miesiące.
Pora roku: dlaczego poza latem jest inaczej
Trolltunga AS wyznacza wyraźną granicę. Od 1 czerwca do 30 września doświadczeni turyści mogą chodzić samodzielnie. Przez resztę roku zaleca wędrówkę z przewodnikiem, a zimą wyłącznie wycieczki z przewodnikiem. Śnieg może się utrzymać już od połowy października, opady śniegu mogą przyjść wcześniej, a wiosną ścieżka często leży pod śniegiem do maja lub czerwca.
Relacja NRK z początku października 2018 roku pokazuje dlaczego. Śnieg pokrył już góry, a jednego turystę, wychłodzonego i z kurczami po dziesięciu kilometrach, trzeba było przetransportować na dół śmigłowcem. Chata strażników górskich jest obsadzona całą dobę tylko od około 17 maja do połowy października, więc poza tym okresem w górach nie ma strażnika, który mógłby pomóc. Kurczy się też dzień: od niemal 19 godzin latem do mniej niż 6 godzin zimą. Jeśli przyjeżdżasz jesienią, zimą lub wiosną, przeczytaj Trolltunga zimą i idź z przewodnikiem.
Co sprawiło, że szlak jest bezpieczniejszy
Spadek liczby akcji ratunkowych to nie przypadek. Po 42 akcjach ratunkowych w 2016 roku Trolltunga AS i gmina zmieniły kilka rzeczy:
- Schrony ratunkowe. Dwa zbudowano w 2016 roku, a w 2023 roku otwarto nowy w pobliżu samej Trolltungi. Trzy schrony, przy Floren, Endåen i Tyssehøl, mają śpiwory, koce i zapasy awaryjne i są przeznaczone dla każdego, kto znajdzie się w trudnym położeniu lub zostanie zaskoczony nagłym załamaniem pogody.
- Strażnicy górscy. System patroli wprowadzono w 2017 roku. W sezonie chata strażników jest obsadzona całą dobę, a około południa strażnik idzie na występ, by zorganizować kolejkę do zdjęcia, chyba że jest potrzebny przy akcji ratunkowej.
- Kontrole na starcie. Parkingowi i strażnicy pilnują, by turyści byli odpowiednio ubrani i mieli dość jedzenia i wody.
- Lepszy szlak i informacja. Lepszy zasięg sieci komórkowej, zmodernizowane ścieżki, lepsza informacja przed wędrówką oraz drogowskazy i tablice informacyjne wzdłuż trasy. NRK podało, że usunięcie w 2018 roku miejsc, o które łatwo się potknąć, oszczędziło turystom około 45 minut.
Częściowo płacisz za to ty: opłata za drogę na P2 finansuje szlaki, drogowskazy, tablice informacyjne, schrony ratunkowe i strażników górskich.
Co strażnicy mogą, a czego nie mogą
Strażnicy doradzają, ale nie decydują za ciebie. Wikipedia zauważa, że udzielają rad i informacji, ale nie mogą nikomu zabronić rozpoczęcia wędrówki. Strażnik powiedział Haugesunds Avis, że codziennie mówią ludziom, by zawrócili, a wielu to ignoruje. Niektórzy turyści, jak mówił, wręcz się chowają, gdy orientują się, że strażnicy ich szukają: ze wstydu albo ze strachu, że pomoc będzie kosztować.
Nie będzie. Pomoc służb ratunkowych w Norwegii nic nie kosztuje. Jeśli strażnik mówi ci, że jest za późno, idziesz za wolno albo jesteś zbyt słabo ubrany, by dojść na występ i wrócić za dnia, posłuchaj: to rada od ludzi, którzy znoszą wyczerpanych na dół.
Kondycja: czy jesteś gotowy?
Trolltunga AS mówi wprost, kto nie powinien iść. Droga w górę jest długa i męcząca, a jeśli masz problemy z sercem lub inne schorzenia, nie wybieraj się na tę wycieczkę. Jeśli nie jesteś przyzwyczajony do długich dni w górach, proponuje wybrać inne atrakcje albo najpierw potrenować na krótszych trasach.
Realistyczny test: czy przejdziesz 20 km z około 800 metrami podejść, z plecakiem na cały dzień, i na końcu nadal będziesz pewnie stawiać kroki? Jeśli nie, rozważ trasę 20 km z P3 Mågelitopp zamiast 27 km z P2, wędrówkę z przewodnikiem, który narzuci rozsądne tempo, albo zamiast tego krótszy spacer w okolicy Oddy. Poradnik o Oddzie podsuwa kilka takich tras.
Dzieci
Trolltunga AS zaleca, by każdy uczestnik wycieczki miał co najmniej 12 lat, dobrą kondycję i był przyzwyczajony do długich marszów. Góry nie są bezpiecznym miejscem dla niemowląt i małych dzieci, które są szczególnie wrażliwe na zimno i złą pogodę. Jeśli wbrew tej radzie zabierasz małe dzieci, Trolltunga AS mówi, że musisz być gotowy nieść je przez całą drogę i często się zatrzymywać, by sprawdzić, czy jest im ciepło. Letnia wędrówka z przewodnikiem Trolltunga Active ma minimalny wiek 13 lat, a wycieczki zimowe 15 lat.
Decyzje, które zapewniają bezpieczeństwo
Norweski kodeks górski, publikowany przez Norweskie Stowarzyszenie Turystyczne (DNT), streszcza większość tego, co ważne. W odniesieniu do Trolltungi:
- Sprawdź prognozę i nie wyruszaj przy silnym wietrze, ulewnym deszczu ani we mgle.
- Wyrusz wcześnie. Zostaw czas na kolejkę, przerwy i wolniejsze zejście i postaraj się wrócić do samochodu dużo przed zmrokiem.
- Ustal godzinę odwrotu i jej się trzymaj. Warto zapamiętać zdanie z kodeksu: zawróć na czas; zawrócenie to żaden wstyd.
- Jedz mniej więcej co dwie godziny i pij, zanim poczujesz pragnienie. Gdy jesteś zmęczony, łatwiej o wypadek.
- Trzymaj się szlaku i nie rozdzielajcie się. Strażnikom znacznie łatwiej znaleźć grupę niż pojedyncze osoby rozproszone po górach. Dostosuj tempo do najwolniejszej osoby.
- Powiedz komuś o swoim planie i o tym, kiedy zamierzasz wrócić.
- Weź odpowiedni sprzęt: warstwy ubrań, odzież przeciwdeszczową, jedzenie, wodę, czołówkę, apteczkę. Szczegóły są na liście rzeczy do spakowania.
Jeśli coś pójdzie nie tak
- Dzwoń pod 112. Dokładnie opisz swoją sytuację i to, gdzie jesteś, i postaraj się być dobrze widoczny. Norweskie numery to 112 dla policji, 113 dla pogotowia ratunkowego i 110 dla straży pożarnej.
- Skorzystaj ze schronu. Jeśli pogoda się psuje albo ktoś opada z sił, idź do najbliższego schronu ratunkowego przy Floren, Endåen lub Tyssehøl. Mapa szlaku pokazuje, gdzie są.
- Znajdź strażnika. W sezonie chata strażników jest obsadzona całą dobę.
- Trzymajcie się razem. Nie wysyłaj wyczerpanego turysty samego dalej i nie rozdzielajcie grupy we mgle.
Czy wędrówka z przewodnikiem jest bezpieczniejsza?
Dla większości osób latem przewodnik to raczej wygoda niż konieczność. Poza latem to zalecany sposób na wędrówkę. Przewodnik nadaje tempo, zna oznaki zmiany pogody, niesie sprzęt bezpieczeństwa i apteczkę i sprawdza twój sprzęt przed startem. Trolltunga AS zdecydowanie zaleca przewodnika osobom z niewielkim doświadczeniem górskim. Zimowa wędrówka Trolltunga Active kosztuje od 1550 NOK od osoby, a możliwości z przewodnikiem porównuje poradnik o wycieczkach z przewodnikiem i strona wycieczek.
Najczęściej zadawane pytania
Ile osób zginęło na Trolltundze?
Znany jest jeden odnotowany śmiertelny upadek z występu: 24-letniej australijskiej studentki z wymiany we wrześniu 2015 roku, uważany za pierwszy odnotowany śmiertelny upadek w tym miejscu. Większość późniejszych zdarzeń to urazy i wyczerpanie na szlaku, a nie upadki z urwiska.
Czy na Trolltundze jest barierka?
Nie. Nie zbudowano barierki ochronnej, by nie szpecić naturalnego piękna urwiska. Cztery żelazne stopnie z prętów zbrojeniowych pomagają zejść na język. Trzymaj się co najmniej kawałek od krawędzi.
Ile jest akcji ratunkowych na Trolltundze?
W 2016 roku były 42 akcje ratunkowe, w 2017 roku 21, a latem 2018 roku 12, według Trolltunga AS i NRK. Trolltunga AS podaje, że od czasu wprowadzenia strażników górskich ich liczba drastycznie spadła.
Czy Trolltunga jest bezpieczna dla początkujących?
Sprawny początkujący da sobie radę latem przy dobrej pogodzie, ale wędrówka ma kategorię „bardzo wymagająca” i nawet z P3 zajmuje 7–10 godzin. Trolltunga AS zaleca przewodnika osobom z niewielkim doświadczeniem górskim.
Czy akcja ratunkowa na Trolltundze kosztuje?
Nie. Pomoc służb ratunkowych w Norwegii nic nie kosztuje. Jeśli odniesiesz obrażenia lub znajdziesz się w poważnym niebezpieczeństwie, dzwoń pod 112.