Trolltunga en Preikestolen in één reis: routes, timing en ook Kjerag
Ja, je kunt Trolltunga en Preikestolen (Pulpit Rock) in dezelfde reis doen, maar niet op een prettige manier op dezelfde dag. Het zijn twee aparte wandelingen in twee verschillende fjordgebieden: Trolltunga boven Odda in Hardanger, Preikestolen aan de Lysefjord bij Stavanger. Volgens Trolltunga AS ligt Odda ongeveer 4 uur rijden van Stavanger, en Trolltunga zelf is een wandeling van 7–12 uur. Preikestolen is veel korter, 8 km heen en terug in ongeveer 4–5 uur. Een realistisch plan beslaat minstens drie dagen: één voor Trolltunga, één voor de rit naar het zuiden en één voor Preikestolen, met Kjerag als optionele vierde dag voor sterke wandelaars.
Hieronder: hoe de drie wandelingen zich tot elkaar verhouden, de weg- en busroutes tussen Odda en de Lysefjord, in welke volgorde je ze doet, een voorbeeldreisplan en de praktische zaken bij Preikestolen en Kjerag die anders zijn dan bij Trolltunga.
De drie wandelingen vergeleken
Het zijn de bekendste rotsformaties van Fjord-Noorwegen, en alle drie zijn gecertificeerde Norwegian Scenic Hikes. Trolltunga was het vierde pad dat dat label kreeg, na Fosseråsa in Geiranger en Kjerag en Preikestolen aan de Lysefjord.
| Trolltunga | Preikestolen | Kjerag | |
|---|---|---|---|
| Gebied | Hardanger, boven Odda | Lysefjord, Strand | Lysefjord, binnenste einde |
| Heen en terug | 20 km vanaf P3, 27 km vanaf P2 | Ongeveer 8 km | Ongeveer 10 km (5 km per richting) |
| Tijd | 7–10 uur vanaf P3, 8–12 vanaf P2 | Ongeveer 4–5 uur | Ongeveer 6 uur (3 per richting) |
| Hoogte | Rotstong op 1.180 m boven zeeniveau | Rotswand 604 m boven de fjord | Rotsblok op 1032 m boven zeeniveau |
| Zwaarte | Zeer zwaar | Gemiddeld | Zwaar, met kettingen |
| Bezoekers | Ongeveer 80.000 per jaar | Ongeveer 350.000 in 2022 | Zo’n 50.000 per jaar |
Het verschil in inspanning is het belangrijkste gegeven voor je planning. Preikestolen is een wandeling van een halve dag over een druk, goed aangelegd pad. Kjerag is korter dan Trolltunga maar steiler en meer blootgesteld, met kettingen op de zwaarste stukken. Trolltunga is de lange: een hele dag, met de hoogste graad op de Noorse schaal omdat ze langer is dan 20 km.
Waar ze liggen
Trolltunga ligt op 1.180 meter boven zeeniveau, ten oosten van het dorp Tyssedal, in de gemeente Ullensvang in de provincie Vestland. Het dichtstbijzijnde stadje is Odda, aan het einde van de Sørfjord. De wandelingen beginnen bij de parkeerplaatsen P2 Skjeggedal of P3 Mågelitopp, boven Tyssedal.
Preikestolen is een rotsplateau aan de noordkant van de Lysefjord in de gemeente Strand, in Rogaland, ten oosten van Stavanger. De platte top meet ongeveer 25 bij 25 meter. Kjerag ligt aan het binnenste einde van dezelfde fjord, aan de zuidkant; het hoogste punt reikt tot 1132 meter, en de noordwand valt bijna 1.000 meter loodrecht in het water. Het beroemde rotsblok, Kjeragbolten, zit klem in een kloof net ten westen van het plateau.
De twee gebieden zijn dus met elkaar verbonden, maar liggen niet dicht bij elkaar. Hardanger is een lange fjord landinwaarts van Bergen; de Lysefjord loopt landinwaarts vanaf Stavanger. Daartussen liggen de bergen en fjorden van Ryfylke.
Met de auto van Odda naar de Lysefjord
De weg naar het zuiden vanuit Odda is weg 13, die Store norske leksikon de belangrijkste noord-zuidverbinding in Hardanger noemt: hij loopt van Voss langs de oostkant van de Sørfjord naar Odda en verder naar Røldal. Hij komt langs de dubbele waterval Låtefoss in het Oddadal, ongeveer 15 minuten rijden van Odda.
Vanaf Håra bij Røldal neemt de Noorse toeristische route Ryfylke het over. Die loopt over 260 km door het grensgebied tussen de scheren en de hoogvlakten, van de Lysefjord naar Sauda en over de bergpas naar Røldal, met onderweg twee korte veerovertochten: Nesvik–Hjelmeland en Lauvvika–Oanes. De weg klimt tot 972 meter boven zeeniveau, en stukken over de berg naar Røldal zijn smal en hebben flink wat bochten.
Twee praktische punten:
- De bergweg via Sauda is in de winter dicht. De weg tussen Helandsbygd en Røldal (weg 520) is in de winter gesloten, en kan ook nadat hij weer open is ‘s nachts of bij slecht weer dichtgaan. De andere tak van de toeristische route blijft op weg 13.
- De Ryfast-tunnels verbinden Ryfylke zonder veerboot met Stavanger. Ryfast werd in december 2019 geopend en omvat de Ryfylketunnel, 14,3 km tussen Solbakk in Strand en Hundvåg in Stavanger, die volgens Store norske leksikon de langste onderzeese wegtunnel ter wereld is.
Volgens Trolltunga AS rijd je ongeveer 4 uur tussen Stavanger en Odda. Controleer de vaartijden van de veerboten op de dag zelf, en zorg er in het koude seizoen, van oktober tot april, voor dat jij en je auto klaar zijn voor rijden in winterse omstandigheden.
Stops onderweg
De rit naar het zuiden is zelf een bezienswaardigheid, dus het is de moeite waard er een hele dag voor te nemen in plaats van te haasten. Langs weg 13 uit Odda heeft het Oddadal een reeks watervallen binnen een paar kilometer van elkaar, met Låtefoss, de dubbele waterval naast de weg, als degene waar de meeste mensen voor stoppen; het verkeer over de smalle brug kan langzaam gaan als veel bezoekers stoppen om foto’s te maken. Verder naar het zuiden heeft de toeristische route Ryfylke haar eigen ontworpen rustplaatsen en uitkijkpunten, waaronder Allmannajuvet, Svandalsfossen, Ropeid, Flesefossen, Høse bru bij Sand en Høllesli. Kleine dorpjes aan het water zoals Sand zijn goede plekken voor een pauze, en de eigen beschrijving van de route raadt aan de tijd te nemen, omdat ze lang en afwisselend is.
Heb je onderweg een uur over, dan is Odda zelf, met zijn geschiedenis van smelterijen, een kort bezoek waard voordat je vertrekt, en de Hardangerfjord is het decor voor het eerste deel van de reis als je uit Bergen komt. De gids over Odda vertelt meer.
Drukte aan beide kanten
Alle drie de wandelingen zijn in dezelfde weken het drukst. Bij Trolltunga is het het drukst op de rotstong tussen 12:00 en 15:00, van ongeveer 20 juni tot 20 augustus; bij Preikestolen is de parkeerplaats het drukst van 8 uur ‘s ochtends tot 4 uur ‘s middags, vooral in het weekend en in juni, juli en augustus. Het antwoord is op beide plekken hetzelfde: begin vroeg, vermijd zaterdagen waar je kunt en gebruik een doordeweekse dag voor de langste wandeling. Bij Trolltunga is ook de eerste zonnige dag na een paar dagen regen druk, als iedereen die op beter weer wachtte tegelijk gaat.
Met de bus
Zonder auto kan de combinatie nog steeds, maar langzamer. Trolltunga AS zegt dat de sneldiensten van NOR-WAY Hardanger en Odda verbinden met Oslo, Sandefjord, Larvik, Kristiansand, Stavanger en Haugesund, en dat er dagelijks verschillende busdiensten rijden tussen het gebied en Voss, Bergen, Stavanger en Oslo. De belangrijkste langeafstandsroute is de Haukeliekspressen van NOR-WAY, die over de bergpas Haukeli rijdt tussen Oslo en Haugesund of Bergen; in Seljestad kun je overstappen op bussen naar Odda. De nachtbussen in de zomer sluiten niet aan op Odda.
Aan de kant van Stavanger rijdt Go Fjords met de Preikestolen Express in ongeveer een uur van het centrum van Stavanger naar het begin van het pad naar Preikestolen, en met een directe bus naar Kjerag. Plan het langeafstandsdeel in de Noorse landelijke reisplanner Entur, die Trolltunga AS aanraadt voor dienstregelingen en kaartjes.
Voor de kant van Odda in detail, met de shuttlebussen van Odda naar P2 en van P2 naar P3, zie naar Trolltunga.
Heen en terug vliegen
De dichtstbijzijnde vliegvelden bij Trolltunga zijn volgens Trolltunga AS Haugesund (2,5 uur), Bergen (3 uur), Stavanger (4 uur) en Oslo (6 uur). Voor een gecombineerde reis ligt een open-jaw-ticket voor de hand: vlieg naar Bergen en terug vanuit Stavanger, of andersom. Zo rijd je Bergen–Odda, wandel je naar Trolltunga, rijd je naar het zuiden naar de Lysefjord en eindig je in Stavanger, zonder terug te hoeven rijden. Over zee aankomen kan ook: Fjord Line vaart Denemarken–Stavanger–Bergen.
In welke volgorde?
Beide werkt. Een paar dingen geven de doorslag:
- Eerst Trolltunga als je in Bergen aankomt. Je doet de lange wandeling met frisse benen, en Preikestolen, de kortere wandeling, komt als beloning aan het eind.
- Eerst Preikestolen als je wilt opwarmen. Een halve dag op een goed aangelegd pad is een eerlijke test voor je schoenen, je rugzak en je benen vóór 20–27 km.
- Het weer beslist. De regel van Trolltunga AS is nooit te wandelen bij harde wind, zware regen of mist. Houd de dag voor Trolltunga flexibel en plan de andere wandelingen rond de weersverwachting.
Hoeveel dagen je nodig hebt
- Twee dagen: alleen mogelijk als je snel bent en geluk hebt met het weer. Trolltunga op de ene dag, een lange rit en Preikestolen op de volgende. Er blijft geen marge over voor een slechte weersverwachting.
- Drie dagen: het realistische minimum voor Trolltunga en Preikestolen. Eén dag voor elke wandeling en één voor de rit, met tijd om uit te rusten.
- Vier of vijf dagen: voeg Kjerag toe, of een reservedag voor Trolltunga, de wandeling die het vaakst vanwege het weer wordt verschoven. Dit is de versie waar de meeste mensen van genieten.
Trolltunga en Preikestolen op dezelfde dag doen is geen verstandig plan. Zelfs vanaf P3 kost Trolltunga 7–10 uur, en daar komt ongeveer 4 uur rijden bij vóór een wandeling van 4–5 uur.
Een voorbeeldreisplan
Dit gaat uit van een auto, een vlucht naar Bergen en terug vanuit Stavanger, en zomerse omstandigheden.
- Dag 1: Bergen naar Odda. Rijd langs de Hardangerfjord, volgens Trolltunga AS ongeveer 3 uur. Bekijk de weersverwachting, regel eten en spullen en ga vroeg naar bed. De gids over Odda beschrijft het stadje.
- Dag 2: Trolltunga. Begin vroeg bij P2 of P3, en trek er een hele dag voor uit. De gids over de wandeling naar Trolltunga geeft de route en de tijden.
- Dag 3: Odda naar de Lysefjord. Naar het zuiden over weg 13 langs Låtefoss naar Røldal, dan de toeristische route Ryfylke met haar veerboten omlaag naar de Lysefjord. Een rustdag voor de benen.
- Dag 4: Preikestolen. Wie vroeg begint, is de drukte op de parkeerplaats voor. Ongeveer 4–5 uur heen en terug.
- Dag 5: Kjerag of Stavanger. Kjerag voor sterke, zelfverzekerde wandelaars bij goed weer; anders Stavanger en de vlucht naar huis.
Is de weersverwachting voor Trolltunga op dag 2 slecht, wissel dan dag 2 en 3 om en rijd later terug naar boven, of schuif het hele plan een dag op. Trolltunga is de wandeling die je moet beschermen.
Preikestolen: wat er anders is
Preikestolen is drukker en veel korter dan Trolltunga. Ongeveer 350.000 mensen liepen er in 2022 naartoe, en volgens Store norske leksikon gaan de meeste mensen tussen mei en september. Het pad is heen en terug ongeveer 8 km. Preikestolen 365, de stichting die de parkeerplaats en het pad beheert, geeft het de graad gemiddeld en rekent op 4–5 uur heen en terug. Het pad loopt door moeras en bos en over stenen trappen die door Nepalese sherpa’s zijn aangelegd.
- Parkeren: op de parkeerplaatsen passen tot 1.000 auto’s en 20 touringcars, bij Preikestolen Parking (P1, 400 auto’s) en Moslimyrå (P2, 600 auto’s). Je betaalt na je wandeling; langer dan 2 uur kost NOK 275.
- Drukke uren: van 8 uur ‘s ochtends tot 4 uur ‘s middags, vooral in het weekend en in juni, juli en augustus. Zijn beide parkeerplaatsen vol, dan kun je naar een wachtzone voor de overloop worden gestuurd en kun je intussen het stadje Jørpeland verkennen.
- Wandelen bij zonsopkomst: je mag op elk moment aankomen om te beginnen, ook voor een wandeling bij zonsopkomst, maar slapen in je voertuig op de parkeerplaats is streng verboden, en kamperen kan daar niet.
- Toiletten: geen langs het pad. Gebruik die bij de parkeerplaats.
De regels van Trolltunga voelen hierna bekend: geen toiletten op het pad, alles gaat mee terug, niet kamperen op de parkeerplaats.
Kjerag: wat er anders is
Met Kjerag moet je voorzichtig zijn. De gids van Fjord Norway beschrijft een pad van 5 km per richting met 600 meter hoogteverschil, ongeveer 3 uur per richting, en noemt het een zware wandeling, zelfs voor ervaren wandelaars. Op een paar van de lastigste stukken zijn kettingen aangebracht. Het rotsblok zit klem in een bergkloof op 1032 meter boven zeeniveau, en erop stappen hoeft niet. Zo’n 50.000 mensen maken de wandeling elk jaar, en het plateau wordt ook gebruikt voor basejumpen.
Gemarkeerde paden leiden naar Kjerag vanaf Langavatn in het zuiden en vanaf Øygardsstøl aan de weg naar Lysebotn in het oosten; Go Fjords rijdt met een directe bus vanuit Stavanger. Heeft Trolltunga je moe gemaakt, of is de rots nat, dan kan Kjerag wachten tot een volgende reis. Zowel Kjerag als Preikestolen zijn rotsig en kunnen bij regen erg glad worden.
Eén keer inpakken voor alle drie
Dezelfde uitrusting dekt alle drie de wandelingen. Het advies van Fjord Norway voor Preikestolen en Kjerag lijkt op dat voor Trolltunga: goede, stevige wandelschoenen; een paar lichte handschoenen en een muts voor het geval het kouder wordt dan verwacht; en extra eten en drinken, want als je eenmaal onderweg bent, kom je nergens meer langs om iets bij te kopen. Voor Trolltunga neem je meer eten mee, een hoofdlamp, een volledige regenset en wollen lagen. De paklijst geeft het per onderdeel.
Seizoenen voor een gecombineerde reis
Het zomervenster is het enige dat voor alle drie werkt. Bij Trolltunga kunnen ervaren wandelaars van 1 juni tot 30 september op eigen houtje gaan, en de rest van het jaar raadt Trolltunga AS een wandeling met gids aan. Op de hoogvlakte van Trolltunga kan tot in juni sneeuw liggen, en vanaf half oktober kan die weer blijven liggen. Naar Preikestolen wordt vooral van mei tot september gewandeld, al komen er nu ook meer mensen op andere momenten. De ideale periode voor een combinatie zonder gids is dus grofweg half juni tot half september, met juli en augustus overal het drukst.
Buiten de zomer kun je het beter zien als twee verschillende reizen: een winter- of voorjaarsdag met gids bij Trolltunga, en een apart bezoek aan de Lysefjord als de omstandigheden het toelaten. Zie Trolltunga in de winter en onze andere gidsen over Trolltunga.
Mogelijkheden met gids aan de kant van Trolltunga
Is het lange pad het deel waar je tegen opziet, dan kan een dag met gids je de planning uit handen nemen. De plaatselijke gidsen verzorgen dagwandelingen over het gewone pad, de via ferrata met haar klim van 250 meter en de Sky Ladder, en overnachtingen bij de rotstong. De gids over tochten met gids vergelijkt ze, en de pagina met tochten toont wat je kunt boeken.
Veelgestelde vragen
Kun je Trolltunga en Preikestolen op één dag doen?
Niet op een verstandige manier. Trolltunga alleen kost al 7–12 uur, Odda ligt ongeveer 4 uur rijden van Stavanger, en Preikestolen kost nog eens 4–5 uur. Plan minstens drie dagen.
Hoe ver ligt Trolltunga van Preikestolen?
Ze liggen in verschillende fjordgebieden: Trolltunga boven Odda in Hardanger, Preikestolen aan de Lysefjord bij Stavanger. Volgens Trolltunga AS ligt Odda ongeveer 4 uur rijden van Stavanger, en Preikestolen ligt ten oosten van Stavanger.
Welke is zwaarder, Trolltunga of Preikestolen?
Trolltunga, verreweg. Het is 20–27 km en geldt als zeer zwaar. Preikestolen is ongeveer 8 km heen en terug, met de graad gemiddeld, en kost ongeveer 4–5 uur.
Rijdt er een bus van Odda naar Stavanger?
De sneldiensten van NOR-WAY verbinden Odda onder meer met Stavanger en Haugesund. Plan je overstappen in Entur; aan de kant van Stavanger rijdt de Preikestolen Express in ongeveer een uur naar het beginpunt.
Moet ik Kjerag erbij doen?
Alleen als je een zelfverzekerde wandelaar bent en het droog is. Het pad is 5 km per richting met een klim van 600 meter en kettingen op de steilste stukken, en is zelfs voor ervaren wandelaars zwaar.